نظرة على الميزانية لهذا العام (فارسي)

بقلم : مهاجر الاحوازي

نگرشی بر لایحه بودجه هشتاد و نه

           
لایحه بودجه 89 در چهار بهمن برابر 24 ژانویه توسطه احمدی نزاد تقدیم مجلس شد که میزان آن 368 میلیارد دلار که افزایش 90  میلیارد دلاری نسبت به سال 88 را نشان میدهد.در برنامه بودجه شاهدیم که بودجه را بیشتر بر پایه در آمدهای نفتی بسته اند ان هم با احتساب بشکه ی   65 دلار- و حال ان که دیگر کشورهای نفت خیز که هیچ مشکل تحریم ندارند و از تمام امکانات مدرن بهره میبرند.پایه نفت را بشکه ی 40-60 دلار در نظر گرفته اند (هر چند روی این قیمت هم بحث هست) ولی باز واقع  بینانه تر از مدیریت ایران عمل کردند.
اقاى ممبینی معاونت برنامه و رئیس جمهور بر این اعتقاد است که دو عامل تعیین کننده وجود دارد که میتواند به پیش بینی آقایان کمک کند.
این دو عامل (جهان در شرایط رکودی و نیاز به رونق دارد و کالای انرژی جانشین خیلی ناچیز است)
و باز بر این اعتقادند در صورت نوسان قیمت از سایر منابع بهره بیجویند.
سایر درامدها شامل جریمه دادگاهی- جرایم رانندگی عمده بخش ارقام ستون درامد نفت و مالیاتی هم از درامدهای نفتی و پتروشیمی ولی در صورت نوسان قیمت آیا سایر منابع قابل اطمینان هستند؟.
که نمودار بوجه به همان صورت طرح شده حفظ شود.
و باز دروغی دیگر از معاونت برنامه و بودجه (درصد منابع نفتی را  35.4در صد و غیر نفتی را 64.6 درصد میدانند.
و حال مدتی بیش معاون وزیر نفت اقرار داشت که ایران هم اکنون از 100سال سابقه اقتصادی - متکی به منابع نفتی بوده است.
از نگاه تحلیلگران این خود اتکایی به در امدهای نفتی یک نقطه ضعف بزرگ برای اداره کشور است. چرا که توسعه همه جانبه اقتصادی در گرو توسعه منابع انسانی و استفاده کلان از ظرفیتهای نیروی انسانی به عنوان یک سرمایه است که این مورد توسعه در اقتصاد ایران محلی از اعراب ندارد.
 
امروز ظرفیت نفتی به 5/4 میلیون بشکه در روز افرایش یافته و به حفاری 300 حلقه چاه جدید و 500حلقه چاه قدیم توجه کنیم. دلیل بر نبود جایگزین درامد نفت برای تامین بودجه در ساختار اقتصادی بوده است  و شاهد مشکلات در بودجه خواهیم بود. و دوباره استقراض از بانک مرکزی- صندق بول  و بانک جهانی و دست برد به ذخیره ارزی (هر چند هنوز بدهی دورهای پیش پرداخت نشده و همچنان باری است سنگین ).طبق امار بانك مركزى طى شش ماه امسال با كاهش درامدهاى نفطى مواجه بوده ام توليد نفط از چهار ونيم  ميليون بشكه در روز بميانكين  3 ميليون و پانصد و هفتاد هزار بشكه يعنى كاهش حدود پانصد و پنجاه بشكه در روز كه بخشى از اين كاهش بتصميم اوبك كه حدود چهار صد هزار بشكه در روز است و نفط ايران عمدأ نفط سنكين است و ناچارند پائین تر از ميانكين سبد نفطى اوبك بفروش برسد و در اين شرايط  دولت در نيمه اول سال طبق امار رسمى 30 ميليارد دولار كالا وارد كرده است كم يقينأ خيلى بيش از اين مبلغ مذكور است .
وقنی قیمت هر بشکه نفت در سال 89 -65  دلار مد نظر است و بر این پایه بودجه بسته میشود کوچک ترین نوسان در قیمت چه مشکلاتی را پدید خواهد اورد؟
از جانبی دیگر با حذف یارانه که فشار ان مستقیم بر مردم حقوق بگیر مخصوصا کارگران و کشاورزان خواهد بود .
 ممبینی معادن برنامه بودجه بابت حذف یارانه 40 هزار میلیار تومان (40 میلیارد دلار) حاصل میداند.
که نمایندگان اعتقادی به ان ندارند و معتقدند که 20 میلیارد دلار باید منظور گردد.آیا دولت میتوانند در 5سال آینده قیمت مواد سوخت و کالاهای اساسی را به حد بازارهای ببن المللی برساند که قادر باشد نیمی از درامد حاصل را ان گونه که رئیس جمهور مدعی است بین خانوارهای بی بضاعت و بقیه را در پروزه های عمرانی صرف کنند .
 
دولت برای اینکه فرصت بررسی را از مجلس خود هم بگیرد با هر ترفندی با تاخیر  لایحه بودجه را به مجلس رساند البته فرصت 2ماه براى بررسی همه جانبه این بودجه را نخواهد داشت. نظام نا مطلوب موجود به فکر حفظ منابع محدود زیر زمینی برای ایندگان نیست.
رژیمی که بعد از دزدیدن انقلاب در همان سال اول حقوق قومیتهای (کرد- عرب- بلوچ- ترک) و دیگر فرقهای مذهبی (سنی- زرتشتی- بهایی و صائبین ) در اعتقادشان به رنجیر کشید چه انتطاری میتوان داشت که در فکر یک برنامه مدون و کاستن از اتکای به نفت بودجه ی را تنظیم کند.

آن چه برای رژیم مهم است حفظ نظام و ایجاد ارتشی شخصی و فاشیستی برای بقا ی خود است.

بودجه کلآ بر پایه نفت متکی است.

 نفتی که از سرزمین جنوب استخراج میشود و تهران قیمت ان را وصول میکند و سرمایه گذاری ان را در استان های مرکزی تهران و شمال می انجامد و مردم جنوبی الاحواز فقط باید بوی نفت مشام انها را ازار دهد و همین طور که آب کرخه و کارون را به غارت میبرنند و مردم از داشتن آب آشامیدنی سالم محروم هستند نقت این مردم را به شکلی  هر چه سریع تر استخراج و در مناطقی خاص و جیب آقازادگان انبارميكنند و تا کنون هیچ قدمی در جهت اشتغال مردم بومی و ایجاد رفاه نسبی اقدامى صورت نگرفته و هنوز فراموش نشده که بودجه شصت المحمرة  و عبادان به اصفهان سرازیر شد وسالهای بعد نصیب شیراز شد .
 
                            
با اشکال بودجه آشنا شویم    
 
 
   اولین برنامه بودجه ایران توسط وزیر دارایی وقت در سال 1286 تقدیم مجلس شد که در ان از درامدهای نقتی بحثی نبود. ان بودجه شامل در امدهای عمومی و اختصاصی و هزینه ها بود که بر حسب منابع درامدها و میزان هزینه ها تنظیم شد که به دو بخش درآمدهای نقدی- و درآمدهای جنسی تقسیم شده بودو سالهای سال برنامه بودجه مذکور همچنان ادامه داشت.
تا اینکه با سال 1327 شمسی  اولین بار از درامدهای نفتی در لایحه بودجه نام برده شد...
ولی نفت به عنوان یکی از منابع ثابت درآ مدهای عمومی دولت مطرح نشد و فقط به صورت منبع تامین کننده هزینه های بودجه عمرانی کشور وارد لایحه بودجه شد. و در اختیار (سازمان بودجه) که مستقل از دولت عمل میکرد قرار گرفت
از سال 1327شمسی بودجه عملا به دو بخش (بودجه عمرانی) و (بودجه عادی) در سازمان برنامه بودجه جای میگیرد
 
و سال 1343 شمسی در سازمان برنامه دفتری زیر نظر وزارت اقتصاد به نام (دفتر مرکزی بودجه) تشکیل میشود و با تغییراتی که در سال 1352 شمسی صورت گرفت.

نفت جزو درآمدهای عمومی دولت در کنار سایر درآمدها میاید.
براساس آمار منتشر شده در سال 1352 سهم نفت در بودجه 155.322.826.000 ریا ل بوده که بعدها نه تنها کاهش نیافت بلکه سیر صعودی خودش را طی کرد.
و سال به سال با ضریب بالاتر به بودجه کشور وارد شد و از این به بعد هزینه های عمرانی و جاری بوجه از در آمدهای نفت تامین میشد. و هر مانعی که در مسیر فروش نفت حاصل میشد و یا سبب کاهش  سقف تولید آن گردید در تمام اجزای بافت اقتصادی کشور تاثیر مستقیم می گذاشت.
و بخش عظیمی از فعالیتهای تولید و مولد جامعه را مختل می ساخت.
و حتی بعد از انقلاب سال 1979 با تمام بحث و تبادل نظر گفتاری دولت مردان حاکم جایگاهی برای اقتصاد بدون نفت  و خروج از مدار وابستگی نفتی پیدا نشده است .
 
بودجه دولت از درامد های مالیانی-نفت-انحصارات در مالکیت دولت- خدمات و فروش کالا- حق بیمه و کمکهای دربافتی حاصل میشود.
اما فقط جایگاه نفت را میتوان به روشنی دید. و بقیه چنان کمرنگ یا بی حاصل هستند که بهتر است فقط در نوشتار باشند.

 چهار شیوه بوجه ریزی 

بودجه کلاسیک 

 در بودجه کلاسیک عبارتند از نگاه داشتن دخل و خرج دولت و ایجاد توازن میان درآمدها و هزینه ها تا کسری بودجه پیش نیاید
منظور از درآمدهای دولت فقط هزینه های محدود جاری دولت که برای حفظ نظم و امنیت حکومت است مورد توجه قرار میگیرد.
و حتی قبل از جنگ اول جهانی هیچ نقش عمده ی اقتصادی و اجتماعی در سطح جامعه برای بودجه قائل نبودند.
و همه چیز از طریق مالیات فراهم می شد.
اما بعد از جنگ دوم جهانی تغییرات و تحولات عمده ی به وجود آمد و دولت نقش نوینی را در نظامهای اجتماعی و سیاسی و اقتصادی به عهده گرفت و با ضعف نظریه ی اقتصادی کلاسیکها و دو قطبی شدن جامعه (ثروتمند و فقیر) کلاسیکها زیر سوال رفتند.
و با پیدایش بحران 1929 میلادی دولتها آرام آرام وارد فعالینهای اقتصادی شدند و نظریه جدیدی (نظرییه کینز) پیدا شد.
. با پیدایش این نظریه تحولی در نظام بودجه ای بوجود آمد.
 
 
اقتصاد هدف دار و نقش ان در تامین عدالت اجتماعی ابزار سیاست گذاری به سمت هدفهای اقتصادی و اجتماعی-
اولین شیوه:

 بودجه ریزی در تاریخ تحولات اقتصادی همان بودجه دخل و خرج است که تنظیم ساده و مشخص است.
دومین شیوه: 

 بعد از جنگ اول تدوین گردید که در ان ابتدا اهداف دولت تعیین می شد.
سومین شیوه: 

 بودجه عملیاتی که توازن منطقی میان حجم فیزیکی عملیاتی انجام گرفته با  منابع مالی  که وارد سیستم میشوند.
چهارمین شیوه:

 يك سيستم جامع برنامه ريزى شده كه يك شيوه مدرن در نظام بودجه مطرح شده است  P.P.B.S سه عامل مكانيزم بودجه دولت بينش اقتصادى و اجتماعى البته  تحول و نقش و جايگاه دولتها منجر به بيدايش نظامهاى بودجه جديدى شد.  

و به عنوان یک ابزار سیاست گذاری در جهت رسیدن به رشد و توسعه اقتصادی و اجتماعی عمل میکند.
شیوه های دیگر را در بخشی دیگر به ان خواهیم پرداخت